Geschiedenis van het landschap

De ontginning van het gebied.
Zo’n duizend jaar geleden bestond het gebied van de polders in de omgeving van de huidige gemeente Zuidplas en ten westen van Waddinxveen uit een uitgestrekte veenwildernis. Het was een moeilijk toegankelijk drassig landschap met moerasbossen waarin vooral berken, elzen en wilgen groeiden. De geschiedenis van dit gebied is daarom altijd verbonden geweest met de strijd tegen het water.

De eerste bewoners hadden zicht gevestigd op de hoge zand- en kleiruggen langs de Hollandse IJssel en de Rotte. Deze bewoners waren veelal kleine boeren met wat vee.
Aangezien het om een groot gebied ging en er behoefte ontstond aan meer landbouwgrond, werden delen van de veenwildernis ter ontginning door de graven van Holland uitgegeven. Deze  ontginners hebben sloten en weteringen aangelegd waarlangs het water uit het hooggelegen veen naar de IJssel en de Rotte kon lopen. OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ze werkten vanaf de rivieren in lange smalle kavels. In het recreatiegebied Hitland is dat oorspronkelijke slagenlandschap nog goed te zien. In de 14e eeuw was het hele gebied min of meer in cultuur gebracht.

Zo ontstonden er verschillende grote en kleine polders.

Waterafvoer met windwatermolens
Door de ontwatering met sloten en sluisjes, was het veen steeds meer gaan inklinken en moesten er steeds meer sloten en greppels worden gegraven om het water af te kunnen voeren. De noodzaak om  de afvoer van het water anders te regelen werd dan ook groter. In eerste instantie werden het waterpeil op niveau gehouden met behulp van hoosvaten en zogenoemde paardenwatermolens.
De eerste windwatermolens zijn er in de 15e eeuw gekomen.  De molens werden groter en werden ook in molengangen gebouwd waarin het water trapsgewijs omhoog kon worden gebracht. Door deze vorm van bemalen kon het waterpeil kunstmatig laag worden gehouden. Omdat omstreeks de zestiende eeuw het waterpeil niet verder kon worden verlaagd, was akkerbouw al niet meer mogelijk en bestonden de drooggelegde gronden hoofdzakelijk uit weidegrond.

Afgraven van het veen/Veenplassen
De veengrond werd ook afgegraven om er brandstof in de vorm van turf van te maken.  Al in de 15e eeuw werden gronden uitgegeven voor vervening (in 1423 betrok Rotterdam turf uit de Wilde Veenen).  Aangezien er in de 16e eeuw de vraag naar turf steeds groter werd, brachten de weidegronden in de polder door de turfwinning meer op. Daartoe werd de veengrond in eerste instantie afgegraven. Later werd het veen ook onder de waterspiegel, soms tot een paar meter, uitgebaggerd en kwamen er grote stukken land onder water te staan.
Er ontstond een landschap dat nu nog bij de Reeuwijkse plassen is te zien. Eendrachtsmolen aan de Rotte

De plassen werden gescheiden door hoger gelegen weggetjes waaraan de bewoonde gebieden lagen. Deze gebieden (waaronder  de huidige vijf dorpen Moordrecht, Nieuwerkerk a/d IJssel, Zevenhuizen, Moerkapelle en Waddinxveen) bleven gespaard en liggen dan ook, als een soort veeneiland, hoger dan de omgeving
Overigens zijn niet alle polders afgegraven denk hierbij aan de kleine Nessepolder (36 ha), de fusiepolder Esse, Gans- en Blaardorp en de Oostpolder.

Inpoldering
De behoefte om de plassen weer droog te leggen werd steeds groter. In de 17e en 18e eeuw is men begonnen met het droogmaken van de plassen. In 1655 werd de Wilde Veenen drooggelegd en kan dan ook als jongste droogmakerij van het gebied worden aangemerkt.

Het overtollige water uit de noordwestelijk gelegen polders (polder De Wilde Veenen en de Tweemans- en Eendragtspolder) werd in de Rotte gemalen.

Eén van die plassen “De Zuidplas” (destijds de grootste en diepste plas in Zuid-Holland) werd echter zo groot dat deze een bedreiging ging vormen voor de omliggende steden en dorpen. Mede door de omvang van de polder en de nodige financiële middelen is pas in de 19e eeuw de Zuidplas drooggelegd (zie: Laagste polder in Nederland) .

In onze regio zijn in de loop der jaren vele plassen of moerasgebieden ontstaan en weer drooggelegd. Zo ontstonden er de volgende polders:

  • de polder de Wilde Veenen, ten noordoosten van Moerkapelle, weer drooggelegd in 1655;
  • de Tweemanspolder, ten noordwesten van Zevenhuizen, weer drooggelegd in 1730;
  • de Eendragtspolder, ten zuidwesten van Zevenhuizen, weer drooggelegd in 1760;
  • de Achterofsche polder en polder de Putte ten noorden en noordwesten van de gemeente Waddinxveen, weer drooggelegd in de jaren 1759-1765;
  • de Zuidplaspolder (4200 ha), waaraan de vijf dorpen grenzen, weer drooggelegd in 1839;
  • de Prins Alexanderpolder ten westen van Nieuwerkerk aan den IJssel en weer drooggelegd in 1874;
  • de niet verveende fusiepolder Esse, Gans- en Blaardorp; thans het huidige recreatiegebied Hitland;
  • de niet verveende Nessepolder bij Oud Verlaat
  • de niet verveende Oostpolder van Schieland, ten oosten van Moordrecht;

Onder de gemeente Waddinxveen vallen ook nog de Voorofsche polder en de polder Bloemendaal. Deze polders grenzen niet direct aan de Zuidplaspolder en worden dan ook niet verder op deze site genoemd. De niet verveende Oostpolder valt onder de Gemeente Gouda.

Na de inpoldering
Na de inpoldering en verkaveling van de polders hebben de vijf dorpen zich veelal tot agrarische gemeenten ontwikkeld waarbij landbouw, veeteelt en tuinbouw in eerste instantie de belangrijkste economische activiteiten waren. Later hebben de dorpen een eigen identiteit gekregen.
Voor een korte beschrijving van een aantal bezienswaardigheden in de dorpen wordt verwezen naar de pagina: de dorpen in de Zuidplas.

Ook zijn in de polders een aantal natuur- en recreatiegebieden ingericht te weten: Hitland, het gebied rond de Rotte, de Zevenhuizerplas en de Eendragtspolder. Deze gebieden zijn nader beschreven onder de pagina: de Recreatie- en natuurgebieden

 

Bronvermelding
De informatie op deze pagina is onder andere ontleend aan de volgende bronnen:

  • Het boek Thuis in Zuidplas, Van Polder tot Gemeente, uitgegeven door de gemeente Zuidplas ter gelegenheid van de fusie op 1 januari 2010 tussen de gemeenten Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen/Moerkapelle. Het boek is destijds aan iedere inwoner in de nieuwe gemeente Zuidplas ter beschikking gesteld.
  • Het boekje “Van Cortland tot Zuidplaspolder” (Geschreven door Adri den Boer en uitgegeven in 1981 bij de vestiging van Rhiwa-hartomex BV in de Zuidplaspolder)

Foto’s
De meeste foto’s op deze pagina  zijn onder andere ter beschikbaar gesteld door Thom Demmenie, Rob Belterman en deelnemers van het Platform Mooi Zuidplas.

 

 

3 Reacties op Geschiedenis van het landschap

  1. Geachte m/h
    Bij de geschiedenis van de Zuidplaspolder (ik ben geboren aan de provincialeweg in Moordrecht) blijft bij mij de vraag: Hoe kwam rond 1850 de verkaveling van de droog
    gekomen polder tot stand? Waar kan ik daarover informatie vinden?
    Mijn vader en ook mijn opa huurde de boerderij van de fam. Mijnlieff uit Hitland.
    Met vr. groet, Corrie de Hoog-van der Bas.

    • PMZ schreef:

      Beste Corrie,
      Ik heb je vraag voorgelegd aan de secretaris van de Historische Vereniging van Nieuwerkerk aan den IJssel. Hij zal je wellicht hierover meer kunnen vertellen.
      Met een vriendelijke Groet,
      Platform Mooi Zuidplas.

  2. rien schreef:

    geachte ! ik heb een vraag?
    ik las in het A.D(krant) dat het politie buro in de zuidplas is verdwenen ! in de jaren 90 was dat het gezamenlijke buro van Nieuwerkerk a/d/ IJssel/Moerkapelle een groot wit huis,en stond aan de doorgaande weg naar de Dorpsstraat :mijn Vraag:bestaan er foto uit die tijd? ik ben n.l op zoek naar een familie lid die daar als politie agent (noemde toen rijkspolitie)werkte, en woonde in de” Dansen” buurt in Nieuwerkerk a/d IJssel. De gene die ik zoek met de naam ” Steven”heeft er gewerkt tussen 90/95,ik zelf ben v.w werkzaamheden naar de buitenland gegaan tot 2016 i.v.met het overlijden van onze vader, maar kunnen “Steven niet traceren, de boven genoemde situatie lig mij nog helder in de geest, tot dat ik het artikel in de krant las :B.v.D voor de evt moeite.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *